Hipnoz, kişinin çevresel ve zihinsel uyaranlardan belli bir süreliğine uzaklaşarak doğuştan varolan telkin alabilme yeteneğinin artırıldığı, tamamen doğal zihinsel bir durumdur.

Hipnoz değişik bir farkına varma durumu ya da farkındalıktır. Kişi çevreden kontrollü bir şekilde ayrılır, verilen bilgi MSS’e ulaşır. Kişinin dikkati hipnotist tarafından seçilen spesifik alana çekilir ve konsantrasyonun devamlılığı sağlanır. Trans aslında yoğun bir konsantre olma halidir.

Spontan Hipnoz: Kişinin farkında olmadan doğal olarak kendiliğinden oluşan hipnozdur. Örneğin, yol hipnozu .

Oto Hipnoz: Kişinin kendi kendine oluşturduğu hipnozdur

Formal Hipnoz: Bir diğer kişi tarafından oluşturulur.                                                

Klasik Hipnoz: Değişik teknikler kullanılarak yapılır.                      

Bilinçli Hipnoz: Beyinsel fonksiyonların çalıştığı, bireysel denetimin açık olduğu, kesinlikle uyku hali olmadan ve kişinin kendi isteği ile gerçekleşen psişik bir durumdur. Opr. Dr. İsmet

Hüsnü Öztürk tarafından 30 yıllık bir çalışmayla ortaya çıkarılmış olan bu yöntemde kişi tamamen bilinçli haldedir.

Amerikan Tıp Birliği (AMA)’ a Göre Hipnoz:

• Critical Faktörün By-pass Edilmesi: Bilincin kritik eden, yargılayan bölümünün atlanmasıdır. Buna, bizi sınırlayan inançların gevşetilmesi ve sınırların kaldırılması diyebiliriz.
• Kabul Edilebilir Seçici Bir Düşüncenin Kurulması ve Kalıcı Hale Getirilmesi: Bu kişinin kendi isteği ile değiştirmek istediği ne varsa onun oluşturulması için BA’ da hipnozu kullanarak çalışmak ve oluşturulan değişikliklerin kalıcı hale getirilmesidir.

Hipnoz, tıbbın her alanında hem tek başına hem de mevcut tıbbi tedaviye destek anlamında, tedavi öncesi ve sonrasında da kullanılabilen bir yöntemdir.

Hipnozun Psikolojik Mekanizması:

• Danışanın kritik etme eyleminin direkt olarak azalması
• Danışanın latent telkin işleminin aktivasyonu
• Genel regresyonun başlaması   

Hipnoz Ne Yapar?

1. Semptom Baskılar: Bazı semptomların baskılanması tedavide amaçtır ve tek başına kullanılır. Bazen de semptom değiştirmeye hazırlık olarak kullanılabilir. Kötü alışkanlıkların (sigara, alkol v.b) terk edilmesinde, ağrı kontrolünde kullanılır. Buradaki en önemli unsur altta yatan psikopatolojiyi çok iyi tespit edip semptomun baskılanmasında herhangi bir sorun yaratmayacak olduğunun onaylanmasıdır.
2. Semptom Değiştirir: Semptomun arkasındaki psikopatoloji semptomu baskılamaya teknik olarak uygun değilse ya da izin vermiyorsa bu yol seçilir. Burada, mevcut semptomun anlamına eşdeğer bir başka semptom ile yer değiştirilir. Yani çok rahatsız edici, kurtulunmak istenen A semptomu yerine, daha az sıkıntılı yada hiç sıkıntı vermeyen B semptomu konur. Buradaki önemli unsur, yerine konan semptomun kişinin bilinç altı tarafından onaylanmasıdır.
3. Katarsis Sağlar: Daha önce yaşanmış olan travmatik olay, hasta transa alınarak tekrar yaşatılır ve böylece içte birikmiş olan negatif duygusal enerjinin veya travmadan kaynaklanan birikmiş basıncın otomatik olarak deşarj edilmesi sağlanır. Sadece bu bile tek başına büyük bir iyileşme ve tedavi sağlar. Çünkü bu sayede hastada ortaya çıkmış olan stres, gerilim, sıkıntı ve beraberindeki istenmeyen semptomlar kendiliğinden kaybolacaktır.
4. Şartlandırır: Davranışçı terapilerin en önemli etkisi şartlı reflekslerin oluşturulmasıdır. Bunlar hipnoz altında çok kolaylıkla ve çok çabuk bir şekilde oluşturulabilir.
5. Hayal Ettirir: Hayal ettiğimizde zihin o hayale uygun biyokimyasal reaksyonların oluşması ve nörotransmitterlerin meydana gelmesi gibi sonuçları tüm bedende ortaya çıkarabilir.
6. Hipnoanaliz Yöntemleri Uygulanır: Hipnotik konsantrasyon altında hastanın olaylara bakış açısını değiştirerek, zihinsel açıdan farklı açılımlar kazandırarak ve böylece yaşam kalitesini artırarak gelişim sağlamayı amaçlarız. Bunu yaparken uygun psikoterapötik yaklaşımlardan faydalanılır. Hastada baskılanarak kendisinin hiç farkında olmadığı halde BA’a atılmış korku, acı, nefret, kin v.b kişiyi rahatsız eden durumlar, gene hastanın anlayıp anlamlandıramadığı ve hatta başka bir çok belirti ile ortaya çıkmış (preödipal veya ödipal gibi) sorunlarda BA zihnimizdeki kayıtlara ulaşarak serbest çağrışım, yönlendirmeli imajinasyon, direkt yaklaşımlar ve daha bir çok psikoterapötik yöntem kullanarak hipnoanaliz uygularız.

Hipnoz ayrıca;

• Hastanın iç dinamiklerini anlamayı kolaylaştırır
• Davranışçı terapinin ev ödevi tıkanıklıklarını seansta aşar ve çözer. Zaten davranışçı ve kognitif terapilerde imajinasyona büyük önem verilerek yapılan şey aslında hipnotik transtır.
• Bedensel semptomların kontrol edilebilirliğini seansta gösterir.    
• Hastanın paylaşımını ve işbirliğini kolaylaştırır.
• Tedavide izlenecek yolu ve tedavinin seyri ile ilgili BA geri bildirimleri alır (ideomotor refleks yoluyla).
• Hastanın kendisini tanımasını ve anlamasını (içgörü) kısa yoldan temin eder.

Psikiyatride Hipnozun Kullanımı

Psikozlarda: Teorik olarak ego denetimini sağlamak ve ego güçlerini takviye etmek amacı ile kullanılması önerilmiştir ancak özellikle Paranoid bozukluk ve latent homoseksüalitede kontrendikedir.

Borderline Bozukluklarda: Sınır bozukluklarda nesne ilişkilerinin bütünleştirici faktörü olarak kullanılabilir. 

• Anksiyetenin kontrolünde
• Dürtü denetimini sağlamada
• Bölünmüş nesne ilişkilerinin bütünleştirilmesinde
• Öfke kontrolünü sağlamada
• Frustrasyona tahammülün sağlanmasında

Nevrozlarda: Destekleyici, bütünleştirici olarak ve analizde kullanılabilir.

Anksiyete bozukluklarında:

• panik bozukluk
• agorafobi
• özgül fobi
• sosyal fobi
• obsesif kompülsif bozukluk
• post travmatik stres bozukluğu
• akut stres bozukluğu
• yaygın anksiyete bozukluğu

Yeme bozukluklarında
Dürtü kontrolü bozukluklarında
Madde bağımlılığında
Ağrı tedavisinde
Yas terapisinde
Eğitimde: Bilgi edinmede ve daha sonra edinilen bu bilgilerin rahatlıkla hatırlanarak kullanılmasında, derse ve ders çalışmaya maksimum konsantrasyon sağlamada, sınav kaygısının giderilerek sınav başarısının en üst düzeye çıkarılmasında ( Okul dönemi sınavları, ÖSS, OKS, vb).

PSİKOTERAPİDE  HİPNOZ-HİPNOTERAPİ

Hipnoz kendi başına bir terapi yöntemi değildir. Çeşitli psikoterapi uygulamalarını ekinliğini arttırmak için kullandığımız, çok olumlu katkıları olan yardımcı bir tekniktir.  Bilinen tüm psikoterapi yöntemleri hipnoz altında iken daha rahat uygulanır. Hipnoterapi psikoterapinin etkisini arttırır. Her etkili psikoterapi gizli veya açık telkin vermek zorundadır.

DAVRANIŞ TERAPİSİNDE HİPNOZ: Sistematik duyarsızlaştırma hipnoz  da iken uygulandığında , kısa bir sürede etkin olabilmektedir.

KOGNİTİF TERAPİDE HİPNOZ: Düşüncede meydana gelen hatalı öğretimlerini hipnotik transta çözmek ve alternatif çözüm yöntemlerini hipnotik transta öğretmek  kısa sürede başarıya ulaşmamıza neden olur. Gelecek olayları imgelemle görmesini sağlayarak, danışanın verdiği motor ve emosyonel  yanıtı o anda alarak değişimi objektif olarak değerlendirmeyi mümkün kılmaktadır.

BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİDE HİPNOZ: Otomatik düşüncelerin imgeler yoluyla kısa sürede değiştirilmesine imkan tanır.

PSİKODİNAMİK PSİKOTERAPİDE HİPNOZ: Regresyon tekniği ile danışanın geçmişini incelenir, inançları ve davranışları ile yüzleştirilir, duygu ve düşüncelerinin farkına varması sağlanır.

HİPNOTERAPİNİN UYGULANAMAYACAĞI BİREYLER:

• Teorik olarak mümkün olsa da pratikte 60 yaş ve üzeri bireylerde
• 7 yaş altı çocuklarda
• Demansiyel bozuklukları olan bireylerde
• Mental retarde bireylerde
• Teorik olarak mümkün olsa da pratikte psikotik bireylerde