Özgül Fobi
Kişinin belirli bir nesne ya da durumdan fark edilir biçimde ve devamlı olarak korkuyor olması fobi olarak ifade edilir. Her insan zaman zaman belirli bir şeye karşı korku yaşayabilir ancak bu fobi olarak değerlendirilmez. Bir korkunun fobi olarak tanımlanması için kişinin hayatını ciddi ölçüde sıkıntıya sokması, sosyal yaşamında, iş hayatında ve günlük etkinliklerinde aksamalara neden olması gerekir. Örneğin daha önce trafik kazası geçirmiş bir insanda otobüs fobisi ortaya çıkabilir. Bu durumda otobüse binmekten yoğun şekilde korkar ve kaçınır. Otobüs kullanması zorunlu durumlarda ise sıkıntı yaşar, kalp atım hızı artar, nefesi daralır, hatta otobüs yolculunu tamamlayamadan inebilir.
Kişinin bu korkuları korku duyulan şeyden zarar göreceğine inanması olabilir. Ayrıca korkulan nesneyle karşılaşılınca yaşayacağı kaygıdan ve kendini kontrol edememekten de endişeleniyor olabilir.
Özgül fobiler DSM4’te konularına göre alt tiplere ayrılır ve görülme sıklıklarına göre aşağıdaki şekilde sıralanır.
Durumsal Tip: Korkuyu başlatan, toplu taşım araçlarında bulunma, tüneller, köprüler, asansörler, uçakla uçma, araba kullanma ya da kapalı yerler gibi durumlardır.
Doğal Çevre Tipi: Korkuyu başlatan, fırtına, yüksek yerler ya da doğal çevredeki nesnelerdir.
Kan-Enjeksiyon-Yara Tipi: Korkuyu kan, yara görme ya da enjeksiyon, diğer bir tıbbi işlem görme başlatır.
Hayvan Tipi: Korkuyu hayvanlar ya da böcekler başlatır.
Diğer Tip: Korkuyu bunların dışında bir uyaranın başlatmadır.(çocukların masal kahramanlarından korkması gibi)
Fobiler her yaşta ortaya çıkabilir ve kadınlarda görülme sıklığı daha fazladır.
FOBİLERİN NEDENLERİ:
Freud’a göre fobilerin nedeni; bilinçaltına itilen cinsel çatışmaların bilinç düzeyine çıkmaya zorlanmaları sonucunda kişinin savunma sistemlerinin yetersiz kalmasıdır. Böylece bu çatışmalar o ortamdaki nesne ya da durumlara aktarılır ve fobiler oluşur. Bilinç dışı bu çatışmalar, asansördeyken aktive olduysa kişi asansöre binmeye yoğun şekilde korku duyar.
Öğrenme kuramlarının görüşlerine göre de fobiler, öğrenilmiş duygulardır.Anne ya da babada herhangi bir nesne karşı korku varsa çocuk onları model alarak o nesneye karşı fobi geliştirir.
Fobilerin aileden geçmiş olması fikri akla genetik faktörlerin etkili olabileceğini getirmektedir.
TEDAVİ
Tedavisi psikoterapi ve farmakoterapi ile yapılır. Psikoterapide gevşeme egzersizleriyle kişin rahatlaması sağlandıktan sonra sistematik duyarsızlaştırma denilen davranışçı teknikle kişi kaygı duyduğu uyaranla kademeli olarak bir bir araya getirilir. Terapide iyileşme sağlandıktan sonra kişinin günlük yaşamında fobik nesneyle karşılaşmasına geçilir. İyileşmenin günlük yaşama genellenmesiyle fobiler ortadan kalkar.
